Kerk en Klooster van de Ongeschoeide Karmelieten

In de 17de eeuw telde Brugge minstens twintig abdijen en kloosters en ook vandaag is ruim een kwart van de historische binnenstad rechtstreeks gelinkt aan het religieuze leven. Slechts twee kloosterorden zijn vandaag de dag nog aanwezig in de stad: het Engels Klooster en het Klooster van de Ongeschoeide Karmelieten. Beide nodigen bezoekers uit om kennis te maken met hun authentiek kloosterleven en spiritueel erfgoed.

Geschiedenis van de karmelieten
De fascinerende geschiedenis van het Klooster van de Ongeschoeide Karmelieten begint in de 17de eeuw, maar de oorsprong van de orde gaat terug tot de 12de eeuw. Op de berg Karmel (Noord-Israël) vormen kluizenaars in die tijd stilaan een eigen gemeenschap. Als bevestiging van hun levenswijze krijgen ze rond 1210 een officiële kloosterregel van de patriarch van Jeruzalem, maar door uitbreiding van de islam verlaten karmelieten in diezelfde periode het heilige land. Ze waaieren uit over Europa en belanden midden 13de eeuw ook in Brugge.

In de 16de eeuw ontstond in Spanje een nieuwe tak van karmelieten onder impuls van Teresia van Avila en Jan van het Kruis. Deze hervormde orde was strenger en als teken daarvan gingen de religieuzen zonder schoenen door het leven. Sinds 1630 zijn de ongeschoeide karmelieten in Brugge gevestigd, eerst in de Schaarstraat en later in het adellijke ‘Hof van Uytkerke’ in de Ezelstraat.

De ongeschoeide karmelieten in Brugge
Deze luxewoning uit de 15de eeuw wordt getransformeerd zodat het kan dienen als kerk, refter en slaapzaal. Bij het domein hoort ook een grote tuin. Tussen 1688 en 1691 bouwen ze de kerk om naar een ontwerp van de Antwerpse broeder Patricius. De voorgevel vertoont opvallende gelijkenissen met die van de Sint-Augustinuskerk in Antwerpen. Ook de bibliotheek wordt in deze periode opgetrokken. In de 18de eeuw beleeft de Brugse gemeenschap van ongeschoeide karmelieten een bloeiperiode en telt ze ruim 40 leden (1773). Een nieuwe, sobere refter aan de tuinzijde en andere uitbreidingen doen het kloostercomplex opnieuw van uitzicht veranderen.

De Franse Revolutie luidt het einde van een tijdperk in. Heel wat religieuze gemeenschappen verdwijnen. In tegenstelling tot de geschoeide karmelieten in de Carmersstraat, doorstaat de orde van de ongeschoeide karmelieten deze dramatische periode. Het domein werd weliswaar verkocht, maar de prior van Gent kon het eigendom terugkopen en het kloosterleven hervatte. 

Barokke pracht in de Karmelietenkerk
Hoewel de architectuur van het kloostercomplex eenvoudig en sober is, heeft de kerk een rijkelijk gedecoreerd barok interieur. De religieuze kunst had als doel het volk te onderwijzen in het geloof. Verschillende lekenbroeders stonden in voor de aankleding. Eén van hen was broeder Victor, geboren als Jacob de Coster. Veel van de gebeeldhouwde aankleding is van zijn hand: het hoofdaltaar, de preekstoel, de biechtstoelen, de communiebank, de binnendeuren en muurbetimmeringen. De kerk geeft bijna een totaalbeeld van zijn oeuvre.

Het hoofdaltaar is een van de pronkstukken. Het is gemaakt van hout, maar beschilderd om op marmer te lijken. Het schilderij op het altaar is een geschenk van de stad Brugge, als dank voor de inzet van de broeders tijdens de pestepidemie. De paters karmelieten wonnen toen de harten van de Bruggelingen omdat ze zich vrijwillig inzetten bij de ondersteuning van pestlijders. Negen broeders en paters verloren daarbij hun leven.

Ook niet te missen
De kerk en het klooster beslaan een groot domein in de binnenstad met een ommuurde tuin, grote refter en indrukwekkende bibliotheek. De site is een historische parel van binnen en van buiten. Tegenwoordig wonen er ongeveer tien paters. Hun leven draait om gebed en meditatie, zowel in gemeenschap als persoonlijk. Wie zelf op deze plek tot rust wil komen kan voor korte of lange tijd verblijven in stiltecentrum Sareptha, gelegen op het kloosterdomein.

De kerk is vrij toegankelijk binnen bepaalde openingsuren, maar het kloosterdomein zelf is afgesloten. Dankzij Sacred Books | Secret Libraries kan je een begeleid belevingsbezoek brengen aan het Klooster van de Ongeschoeide Karmelieten. Samen met een gids maak je een stille en spirituele tocht door het klooster, met boeken als rode draad.

Virtueel rondkijken
Nieuwsgierig geworden? Neem alvast een virtueel kijkje in de kerk van de ongeschoeide karmelieten.  

Extra tip
Wil je jouw bezoek aan het Karmelietenklooster alvast voorbereiden? Download dan de app Sacred Masters, beschikbaar voor Apple en Android. Een broeder karmeliet vertelt je in augmented reality over zijn klooster en welke verborgen parels er op je wachten.