Belfort

Al eeuwenlang waakt het Belfort, met onderaan de Stadshallen, over Brugge. Het gebouw is erkend als UNESCO werelderfgoed en werd gebouwd tussen de 13de en 15de eeuw. Dit iconische symbool van Brugges macht, welvaart en vrijheid in de middeleeuwen is sindsdien een herkenbaar baken in de skyline van de stad.

Wie het Belfort echt wil beleven, beklimt de 366 treden naar de top. Onderweg ontdek je het verhaal van de 83 meter hoge toren. Boven wacht je een adembenemend uitzicht over Brugge en de wijde omgeving.

Geschiedenis van het Belfort en Stadshallen
Wanneer het Belfort precies verrees is onbekend, maar waarschijnlijk stond er begin 13de eeuw al een houten stadshal met toren op de Markt. In 1240 werd vermoedelijk een stenen versie opgetrokken, maar een brand trof het gebouw in 1280 en het ging deels in vlammen op. Bruggelingen begonnen vrijwel meteen aan de herstellingen, en breidden het gebouw in de 14de en 15de eeuw verder uit. Zo werd de toren steeds hoger.

Tot slot kreeg het Belfort tussen 1482 en 1486 z’n herkenbare achthoekige bovenbouw in Brabantse zandsteen, oorspronkelijk nog bekroond met een houten torenspits. Die ging kort na voltooiing verloren in een brand, werd heropgebouwd en vervolgens opnieuw verwoest na een blikseminslag in 1741. Zo kreeg het Belfort in de 18de eeuw zijn huidige silhouet.

Twee functies, één gebouw
Het Belfort en de Stadshallen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden: de toren staat bovenop een vleugel van het hallencomplex. Toch hadden ze elk hun eigen functie:

Het Belfort was de bewaarplaats van de stadskeuren: officiële documenten waarop de voorrechten en vrijheden van de stedelingen stonden beschreven. Ze werden uitgereikt door de landsheer en garandeerden de stad een zekere mate van autonomie en zelfbestuur. In ruil voor die onafhankelijkheid verleende Brugge financiële en militaire steun aan zijn landsheer, de graaf van Vlaanderen. Ook andere belangrijke oorkonden, het stadszegel en de schatkist lagen veilig opgeborgen in de thesaurie van het Belfort. Omdat al deze symbolen van stedelijke macht hier verzameld waren, groeide de toren zelf uit tot hét icoon van Brugges welvaart en zelfstandigheid.

Daarnaast was het Belfort ook: 

• de plek voor het verkondigen van officiële boodschappen, bekendmakingen en verordeningen. Het voorlezen van die ‘hallegeboden’ door stadsfunctionarissen gebeurde vanop een klein balkon net boven de centrale toegangspoort, aan de kant van de Markt. 
• een ideale uitkijktoren. Helemaal bovenaan hielden torenwachters de stad en de omgeving dag en nacht nauwlettend in het oog. Op vaste tijdstippen gaven ze een ‘alles-veilig’-signaal met een hoorn of klaroen. 
• de thuis van tientallen stadsklokken. Klokgelui waarschuwde bij gevaar, kondigde belangrijke gebeurtenissen aan en markeerde alledaagse momenten, zoals het openen en sluiten van de stadspoorten.

De Stadshallen waren een overdekte marktplaats waar goederen werden opgeslagen en verkocht. Tegen de 12de eeuw had Brugge zich ontwikkeld tot een internationale en bedrijvige haven en handelsstad. De Markt was het commerciële en economische middelpunt en op dit centrale plein kwam een markthal het best tot z’n recht. Met de bouw van de Stadshallen voldeed Brugge aan de behoefte om passende handelsinfrastructuur te voorzien.

Wat betekent ‘belfort’?
Voor een middeleeuwse stad was ‘klokrecht’ belangrijk. Daarmee mocht een stad via klokgeluiden het dagelijks leven structureren. Sommige steden gebruikten kerkklokken of hingen hun belangrijkste stadsklok(ken) op in een kerktoren. Andere steden, zoals Brugge, waren rijk genoeg om eigen stadsklokken te gieten en die op te hangen in een aparte toren, of stadspoort.

Een mogelijke verklaring voor het woord ‘belfort’ is te vinden in de vroegste kloktorens. Die vertoonden vermoedelijk gelijkenissen met een ‘bergfrid’. Dat is een houten aanvalstoren die werd ingezet bij belegeringen. Dit Frankische woord werd in het Frans later ‘beffroi’ en in het Nederlands ‘belfort’.

Klokken kregen trouwens vaak een naam. De belangrijkste klok van Brugge heet de triomfklok of zegeklok. Ze klinkt slechts enkele keren per jaar op vastgelegde tijdstippen bij speciale gelegenheden. Ben je in Brugge tijdens een van die momenten, dan hoor je misschien de triomfklok luiden!

Het Belfort als UNESCO werelderfgoed
Belforten zijn typisch voor Vlaanderen, delen van Wallonië en Noord-Frankrijk. Ze zijn stuk voor stuk uniek en dragen bij aan de identiteit van hun stad. Ook Bruggelingen zijn bijzonder trots op hun ‘Halletoren’.

Sinds 1938 is het gebouw beschermd als monument en in 1999 kreeg het Brugse belfort internationale erkenning. Samen met 55 belforten in België en Frankrijk staat het belfort van Brugge op de UNESCO werelderfgoedlijst. Dat betekent dat belforten uitzonderlijke universele waarde hebben voor de gehele mensheid en dat ze bewaard en gekoesterd moeten worden voor toekomstige generaties. Wat de belforten volgens UNESCO zo bijzonder maakt, is dat ze behoren tot de oudste voorbeelden van middeleeuwse burgerlijke en openbare architectuur. Ze tonen de trots, zelfstandigheid en het zelfbewustzijn van laatmiddeleeuwse gemeenschappen – én hun welvaart en macht.

Wat je ziet tijdens je bezoek
De belforttoren is een stedelijk museum. Een bezoek aan Brugges meest bekende toren is een onmisbare ervaring. Tijdens je klim naar boven passeer je vier bijzondere ruimtes: 

• De schatkamer
  Hier lagen vroeger de stadskeuren, het stadszegel en de stedelijke schatkist. Je ziet nog altijd hoe zwaar die beveiligd werden: in ijzeren kisten voorzien van hangsloten, geplaatst in nissen, en afgesloten met dubbele smeedijzeren deuren.  
• De trommelkamer
  Een reusachtige speeltrommel van ruim 9.000 kilo met 30.500 gaatjes steelt er de show. Sommige gaatjes zijn voorzien van een pinnetje. Wanneer de speeltrommel ronddraait, zetten die pinnetjes automatisch verschillende klokken in beweging. Een beetje zoals een muziekdoos. Spits dan je oren en luister naar het deuntje dat over de stad klinkt. 
• De torenkamer
  Dit is de werkplek van de stadsbeiaardier. Op een klavier bespeelt hij de 47 klokken van het carillon. Met zijn handen en voeten kan hij vier beiaardklokken tegelijk bespelen. Wist je trouwens dat ook de Belgische beiaardcultuur een UNESCO erkenning kreeg, als goede borgingspraktijk? 
• De klokkenruimte
  Hier word je beloond met een 360° uitzicht over Brugge en overdonderd door de bronzen klokken van de beiaard. Bescherm tijdig je oren, want je staat pal onder de klokken en die luiden sowieso elk kwartier. Een ervaring die je niet snel zal vergeten!

Wie liever de voeten op de grond houdt, bewondert het Belfort vanop het binnenplein van de Stadshallen. Hier word je omringd door het hallencomplex en heb je een goed zicht op de belforttoren. Aan de Marktzijde van het gebouw staat een voelmaquette. Handig om nog eens het geheel te bekijken vanuit ‘vogelperspectief’. In de Stadshallen vinden tegenwoordig evenementen en tentoonstellingen plaats.

Virtueel rondkijken
Nieuwsgierig geworden? Neem een virtueel kijkje in de schatkamer en de trommelkamer. Of ontdek alvast het binnenplein van de Stadshallen en het panorama vanop de toren.